ดอยแม่สลอง เป็นที่ตั้งของ หมู่บ้านสันติคิรี ตำบลแม่สลองนอก อำเภอแม่ฟ้าหลวง เดิมชื่อบ้านแม่สลองนอก เป็นชุมชนผู้อพยพจากกองพล 93 จากสหภาพพม่าเข้ามาในเขตไทย จำนวนสองกองพันคือ กองพันที่ 3 เข้ามาอยู่ที่อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ และกองพันที่ 5 อยู่ที่บ้านแม่สลองนอก ตั้งแต่ พ.ศ. 2504 เพื่อใช้เป็นกันชนกับชนกลุ่มน้อย ทำให้ดอยแม่สลองในยุคแรกเป็นดินแดนลี้ลับต้องห้าม มีปัญหายาเสพติดและกองกำลังติดอาวุธมาตลอด ทางการไทยได้พยายามแก้ปัญหา โอนกองกำลังเหล่านี้มาอยู่ในความดูแลของกองบัญชาการทหารสูงสุด

          กระทั่งปี พ.ศ. 2515 คณะรัฐมนตรีมีมติรับทหารจีนคณะชาติให้อาศัยในแผ่นดินไทยอย่างเป็นทางการ ยุติการค้าฝิ่น ปลดอาวุธ และหันมาทำอาชีพเกษตรกรรม โดยได้ริเริ่มโครงการปลูกชา และปลูกสนสามใบเพื่อทดแทนป่า ชุมชนบนดอยแม่สลองได้ชื่อใหม่เป็น บ้านสันติคีรี มีการออกบัตรประชาชนให้เมื่อปี พ.ศ. 2521 จากนั้นดอยแม่สลองคืนสู่ความสงบนับแต่นั้นมา

จึงไม่แปลกหากบรรยากาศบนดอยแม่สลองจึงเต็มไปด้วยกลิ่นอายของวิถีชีวิต และวัฒนธรรมความเป็นอยู่แบบชาวจีนแถบมณฑลยูนนาน ที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมปลูกชาและพืชผักเมืองหนาว รวมถึงอาหารการกินเลื่องชื่ออย่าง "ขาหมู" และ "หมั่นโถ" แถมช่วงเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ ดอกนางพญาเสือโคร่ง หรือ ซากุระดอย ซึ่งเป็นซากุระสีชมพูอมขาวพันธุ์ที่เล็กที่สุด จะบานสะพรั่งตลอดแนวทางขึ้นดอยแม่สลอง

สำหรับแหล่งท่องเที่ยวอื่น ๆ ที่น่าไปสัมผัสนั้น ได้แก่ การชมไร่ชาและศึกษาวิธีการผลิตชาเพราะเป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้วว่า ดอยแม่สลอง เป็นพื้นที่ที่มีการปลูกชาที่ดีที่สุดของประเทศ จึงไม่ต้องแปลกใจหากคุณขึ้นไปแล้วจะพบกับไร่ชากว้างสุดลูกหูลูกตา ที่เรียงรายกันเป็นขั้นบันไดอย่างงดงามเขียวขจี ที่สำคัญเมื่อมาเยือนที่นี่แล้ว ก็ไม่ควรพลาดชิมชารสชาตินุ่มลิ้น หอม กลมกล่อมสักจอกสองจอกให้ชุ่มคอ

จากนั้นต้องไปเยือน อนุสรณ์สถานอดีตทหารจีนคณะชาติภาคเหนือ ประเทศไทย ที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์ระลึกถึงประวัติศาสตร์ว่าที่ บ้านสันติคีรี เป็นหมู่บ้านของอดีตทหารจีนคณะชาติ (ทจช.ก๊กมินตั๋ง) กองพล 93 ได้ช่วยราชการไทยต่อสู้และปราบปรามคอมมิวนิสต์ในพื้นที่ ดอยหลวง ดอยขาว และดอยผาหม่น จังหวัดเชียงราย พ.ศ. 2514 - 2528 และพื้นที่เขาย่า จังหวัดเพชรบูรณ์ ในปี พ.ศ. 2524 จากการสู้รบดังกล่าว อดีตทหารจีนคณะชาติได้เสียชีวิตและบาดเจ็บทุพพลภาพเป็นจำนวนมาก รัฐบาลไทยจึงกำหนดสถานะให้อดีตทหารจีนและคณะชาติเหล่านั้น เป็นผู้ทำคุณประโยชน์แก่ประเทศไทย และให้แปลงสัญชาติเป็นไทยได้ ซึ่งทำให้อดีตทหารจีนคณะชาติเหล่านี้ สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณขององค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ เป็นอย่างมาก

ทั้งนี้ อนุสรณ์สถานอดีตทหารจีนคณะชาติ ถูกออกแบบก่อสร้างและตกแต่งอย่างสวยงามด้วยสถาปัตยกรรมจีน ข้างในเป็นที่รวบรวมข้อมูล ประวัติความเป็นมาของชุมชนแม่สลอง ประวัติของคณะทหารจีนคณะชาติ ความเหนื่อยยาก การตั้งรกรากอยู่ในประเทศไทย และมีห้องสมุดที่เก็บรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องไว้เป็นหลักฐานอ้างอิง มีการจัดแสดงภาพถ่ายประวัติศาสตร์ความเป็นมา รูปภาพ และสิ่งสำคัญต่าง ๆ บนดอยแม่สลองที่ได้เกิดขึ้นในอดีต โดยนักท่องเที่ยวที่เข้าชมได้ทุกวัน ระหว่างเวลา 08.00-17.00 น. เสียค่าบำรุงสถานที่คนไทย 30 บาท คนต่างชาติ 50 บาท สอบถามรายละเอียด โทรศัพท์ 053-765114-9 หรือ อบต.แม่สลองนอก โทรศัพท์ 0 5376 5129

ต่อด้วยไปไหว้พระ ณ พระธาตุศรีมหาโพธิ์มงคลบุญชุ่ม เมืองแม่สลอง ซึ่งเป็นวัดที่ชาวราษฎรแม่สลองทุกชนเผ่า ร่วมกับ ครูบาบุญชุ่ม สร้างถวายเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549 เนื่องในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงครองราชย์ครบ 60 ปี และพระชนมายุครบ 80 พรรษา โดยภายในอุโบสถมีพระพุทธรูปที่ศักดิ์สิทธิ์ และเป็นที่เคารพของราษฎรในพื้นที่

ก่อนจะไปเยี่ยมชม สุสานนายพลต้วน ซี เหวิน อดีตผู้นำทหารจีนฮ่อแห่งกองพันที่ 5 กองพล 93 เป็นอีกสถานที่หนึ่งที่นักท่องเที่ยวนิยมไปเยี่ยมเยียน โดยเฉพาะนักท่องเที่ยวชาวไทยเชื้อสายจีนนิยมขึ้นไปเคารพศพนายพลต้วน โดยตัวสุสานสร้างด้วยหินอ่อนทั้งหมด แท่นหินอ่อนบรรจุร่างนายพลต้วน ซี เหวิน อยู่ภายในศาลาเก๋งจีนขนาดใหญ่ สีขาว พื้นปูหินอ่อน ด้านหลังแท่นบรรจุศพ มีภาพถ่ายเก่าแก่เกี่ยวกับประวัติและผลงาน 

การเดินทาง 

          ใช้เส้นทางเชียงราย-แม่จัน 28 กิโลเมตร เลยจากอำเภอแม่จันไป 1 กิโลเมตร มีทางแยกซ้ายไป 23 กิโลเมตร ผ่านหมู่บ้านผาเดื่อ ซึ่งเป็นจุดแวะชมและซื้อหัตถกรรมชาวเขา จากนั้นเดินทางจากบ้านอีก้อสามแยก (ทางขวาไปหมู่บ้านเทิดไทย) ตรงไปดอยแม่สลอง ระยะทาง 10 กิโลเมตร รวมระยะทางจากเชียงราย 64 กิโลเมตร 

          ซึ่งเป็นทางลาดยางตลอดสาย และจากดอยแม่สลองมีถนนเชื่อมต่อไปถึงบ้านท่าตอน อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ระยะทาง 45 กิโลเมตร ในกรณีไม่ได้ขับรถมาเอง ให้ขึ้นรถประจำทางจากตัวเมืองเชียงราย แล้วไปต่อรถสองแถวที่ปากทางขึ้นดอยแม่สลอง สอบถามรายละเอียดโทรศัพท์ 08 1024 0813